మనస్సు ఎక్కిళ్ళు పెడుతుంటే, 
హృదయం కన్నీరందించింది.

అవును ఆడది ఆకాశం లో సగమే,
ఆందుకే అనాదిగా తన కంటినిండా మేఘాలే…

తెలుగు భాష వీరాభిమాని మన పూలవాన రవికిరణ్ ఆఫీసులో సాంప్రదాయ దుస్తుల దినోత్సవ సంధర్భంగా తన తెలుగు నుడికారానికి   అచ్చ తెనుగు పంచకట్టినవేళ… …  

అందరికీ దీపావళీ శుభాకాంక్షలతో…

ఆంధ్రజ్యోతి వార పత్రిక ఆగిపోయిందని తెలిసి, కన్నీళ్ళు పెట్టుకున్న వారిలో నేనూ ఒకడిని.తెలుగు తనాన్ని, సంస్కృతిని, సాహిత్యాన్ని పాఠకులకి ఆంధ్రజ్యోతి అందించినంతగా వేరే ఏ ఇతర పత్రిక ఇంతవరకు అందించలేదు. అది ఎందుకు ఆగిపోయిందో? మళ్ళీ తిరిగి అదే పేరుతో మనముందుకు వస్తుందో? రాదో? తెలీదు గాని, అది రగిల్చిన సాహిత్యాభిలాష మాత్రం ఎప్పటికీ ఆగిపోదు. కొన్ని పాత ఆంధ్రజ్యోతి లలో అందంగా పొందుపరచిన మన పూర్వ కవుల, మేధావుల చమత్కారాలను, సమయస్పూర్థిని మరియు వారి ప్రతిభ, ఔన్నత్యం మీ అందరితో కొంచం పంచుకోవాలని మా ఆకాంక్ష.

 కవి వృషభుడు

సంగీతం, సాహిత్యాలలో ప్రతిభగల ఆదిభట్ల నారాయణదాసుగారు చాలా ఠీవిగా వుండేవారు. నిండైన విగ్రహం, ఆజానుబాహువు, బుగ్గమీసాలతో చాలా హుందాగా కనిపించేవారు. ఒకరోజు నలుగురైదుగురు శిష్యులతో విజయనగరం వీధిన నడిచి వెళ్తున్నారు. విద్యల భోజుడుగా వాసికెక్కిన ఆనంద గజపతి ఏదో ఒక మందహాసం చేసి వెళ్ళిపోతే ఎలా వుండేదో? దాసుగారిని చూడగానే “ఎక్కడికి కవివృషభం ఇలా బయలు దేరింది?” అన్నారు. అందుకు నారాయణదాసు క్షణమైనా ఆలోచించకుండా…“ఇంకెక్కడికి తమవంటి కామధేనువు వద్దకే..” అన్నారు. ఆనంద గజపతి రసహృదయుడు కనుక దాసుగారి సమయస్ఫూర్తిని మెచ్చుకున్నారు.   

 ఆంధ్ర కేసరి

ఒకసారి విశ్వనాధ సత్యనారాయణగారికి రాష్ట్ర సచివాలయంలో ఏదో పని కావలసి వచ్చింది. చాలా రోజులుగా ఆ వ్యవహారం తెమలకపోవడంతో ఏదో సందర్భంలో టంగుటూరి ప్రకాశం పంతులు గారిని కలిసినప్పుడు ఆ విషయం ప్రస్తావించారు. సచివాలయంలో వారికి కావలసిన పని ఎంతవరకు వచ్చిందో తెలుసుకోమని ప్రకాశం గారిని అడిగారు. అందుకు ప్రకాశంగారు కొంత విముఖత చూపుతూ..”ఆ సచివాలయం పెద్ద అడివి. దానిలో పనులు అలాగే వుంటాయి” అన్నారు.అందుకు విశ్వనాధ ఓ చిరునవ్వు నవ్వి “అందుకే కదండీ తమకు మనవి చేసుకున్నది. మీరు ఆంధ్రకేసరి కదా! ఆ అడవి మీకొక లెక్క కాదు.” అన్నారు.ఆ మాట విన్నాక ఆంధ్రకేసరికి ఆ పని నెత్తిన వేసుకోక తప్పింది కాదు. 

కట్టమంచి చమత్కారాలు

కట్టమంచి రామలింగారెడ్డిగారు ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలం ఉపాధ్యక్షులుగా చాలా కాలం పనిచేశారు. ఆయన ఆజన్మ బ్రహ్మచారి. ఆంధ్ర విశ్వవిద్యలయమే తన ప్రేయసి అని చెప్పుకునేవారు. ఒక సభలో ఆయనను భీష్ముడు. హనుమంతుడు అంటూ కొందరు వక్తలు ప్రస్తుతించడం ప్రారంభించారు. తర్వాత రెడ్డిగారు అందుకుని ” లేనిపోని వుపమానాలను, విశేషకాలను ఎందుకు దుర్వినియోగం చేస్తారు? అవివాహితుడు అంటే సరిపోతుంది” చమత్కరించారు. 

బళ్ళారి రాఘవీయం

సుప్రసిద్ధ రంగస్థల నటుడు ఆచార్య బళ్ళారి రాఘవ “ఆర్ట్ లవర్స్ లీగ్” అనే సంస్థను స్థాపించి దేశమంతా పర్యటించి అనేక నాటకాలను ప్రదర్శించి అశేష ప్రజలను రంజింపజేశారు. ఒకసారి చంద్రగుప్తలో చాణుక్యుడుగా రాఘవ స్టేజి మీదకు వచ్చారు. తెర తీయగానే శ్మశాన వాటిక దృశ్యం ప్రారంభం కావాల్సి వుంది. ఇంతలో ఒక కుక్క వేదిక అటువైపు నుంచి ఇటు వచ్చింది. తెరవెనుక నిలబడ్డ ఇతర నటీనటులు, నాటక నిర్వాహకులు ఇది చూచి చాలా ఆదుర్ధాపడ్డారు. ఆచార్య రాఘవ అతి సమర్ధతతో కుక్క వంక ఒకసారి సాలోచనగా చూచి “శునకమా! వచ్చితివా, రమ్ము, ఈ శ్మశానవాటిక నాదేకాదు, నీది కూడాను” అని ఘట్టాన్ని రక్తి కట్టించారు. కుక్కను కావాలనే పంపారని ప్రేక్షకులనుకున్నారట! రాఘవ సమస్పూర్తికి ఇదొక ఉదాహరణ.

 చిత్ర విచిత్రం 

అవి “సువర్ణమాల” చిత్ర నిర్మాణం జరుగుతున్న రోజులు. ఆ చిత్రానికి దర్శకత్వం వహిస్తున్న శ్రీ కాళ్ళకూరి సదాశివరావు అందులో ఒక సన్నివేశానికి ‘ ఉత్తుత్త రూపాయి నోట్లు అయితే మంచి ఎఫెక్ట్ రాదు, నిజమైన రూపాయి నోట్లు ఒక వెయ్యి తెప్పించండన్నారు.”

  “నీ రూపాయి లెవరకి కావాలి, నాకు కావల్సింది కల్తీ లేని ప్రేమ”  అంటూ హీరోయిన్ ఆ షాట్లో హీరో ముఖం మీదకు నోట్లను విసరి వేసింది. నోట్లు సెట్ నిండా చెల్లాచెదురుగా పడ్డాయి. అక్కడ వున్న దర్శకునితో పాటు చాయాగ్రాహకుడు, మేకప్ మాన్, ప్రొడక్షన్ మేనేజర్ అందరూ ఆ నోట్ల మీద పడి ఎవరికి దొరికినవి వారు పోగు చేసుకున్నారు. ఈ దృశ్యాన్ని చూసిన నిర్మాత “లబోదిబో” మన్నాడు. మూడు నెలలుగా జీతాలు లేని ఉద్యోగ బృందం పధకం ప్రకారమే ఈ పనిచేశారని తెలుసుకోడానికి నిర్మాతకు అట్టేసేపు పట్టలేదు.

 నిమిత్తమాత్రులు 

కొన్నేళ్ళక్రితం రాచకొండ విశ్వనాధ శాస్త్రిగారు ఒక సిన్మాకి మాటలు రాసే నిమిత్తం మద్రాసు వెళ్ళారు. కొన్నాళ్ళుండి తిరిగి విశాఖ వెళ్తున్న శాస్త్రి గారిని ఓ శిష్యుడు “గురువు గారూ ఎలా వుంది సిన్మా ప్రపంచం?” అని అడిగాడు. అందుకు శాస్త్రి గారు చిదానందంగా నవ్వి ఇలా అన్నారట.   “ఏముంది? బానే వుంది! సిన్మా వాళ్ళతో చాలా సుఖం,  మన గదికి మన్ని అద్దె చెల్లించనివ్వరు! వాళ్ళే చెల్లిస్తారు. మన సిగరెట్లు మనం కొనే పని లేదు- వాళ్ళే కొనిస్తారు, మన మందు మనం కొనక్కర్లేదు, మన తిండి మనల్ని తిననివ్వరు! వాళ్ళే ఏర్పాటు చేస్తారు. మన డైలాగులు మనల్ని వ్రాయనివ్వరు! వాళ్ళే వ్రాసుకుంటారు.”

 రాముడు రాడు

అప్పట్లో మన దేశంలో ఉన్నత పదవులు నిర్వహించే బ్రిటిష్ ఐ.పి.ఎస్. దొరలు ఒక తెలుగు పరీక్ష ఉత్తీర్ణం కావాలనే నియమం ఉండేది. మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయ వైస్ చాన్సలర్ శీ హ్రడ్డు దొర కూడా తెలుగు పరీక్షకు హాజరై పరీక్షలో ‘రాముడు ‘ అనే పదానికి “రాడు” అని వ్రాశాడు. విశ్వ విద్యాలయ ప్రధాన కార్యదర్శి, హ్రడ్డు దొర దగ్గర ప్రాపకం సంపాదించడం కోసం ఆ పేపర్ని చూసి పదములో రెండక్షరాలు సరిగ్గా వ్రాయనందుకు నూటికి అరవై ఆరు మార్కులు ఇవ్వవచ్చునని వాదించగా, బ్రిటిష్ ప్రభుత్వ ప్రధాన తెలుగు అనువాదకులుగా ఉన్న చెన్నాప్రగడ భానుమూర్తిగారు అది సరికాదని, రాముడుకి రాడుకి చాలా వ్యత్యాసం ఉందని, మార్కులు ఏమీ వేయరాదని వాదించగా ఆ తీర్పుని నాటి బ్రిటిష్ దొరలు సగౌరవంగా సమ్మతించారు.

సం … భావనలు

విజయవాడ ఆకాశవాణి కార్యనిర్వహణాధికారులలో ఒకరైన ఉషశ్రీ తెలుగు వారికి సుపరిచయులు. ఆయన రామాయణ ప్రవచనం నాస్తికులను సైతం చెవులు కోసుకునేలా చేస్తుంది. తెలుగు ప్రసంగాలు, ప్రసారాలలో తల మునకలు అవుతున్న ఉషశ్రీగారి దగ్గరకు ఓ రోజున ఓ పెద్ద మనిషి హఠాత్తుగా వచ్చి తనను తాను ఓ కవిగా పరిచయం చేసుకున్నాడు.  “ఏమిటి తమరు  వచ్చిన పని?”  అని సూటిగా  అడిగారాయన మామూలుగా మనకు వింపించే గొంతుతో.   “ఏదైనా  ఇప్పించాలి తమరు…” అన్నాడా  పెద్ద మనిషి. పనివత్తిడిలో ఉన్న ఉషశ్రీకి కొంచెం చిరాకు కల్గింది ఆ జవాబుకి.   ‘తమరేది ఇప్పించినా సరే” అన్నాడా కవి. వెంటనే ఆఫీసు కుర్రాణ్ణి పిలిచి “వీరికో టీ ఇచ్చి పంపించు.” అని హడావిడిగా స్టూడియోకి వెళ్ళిపోయారు ఉషశ్రీ. ఇస్తారేమో ఓ టాకు టాకి వెళ్దామని వచ్చిన ఆ కవి నిశ్చేష్టుడయ్యాడు.

 గిడుగు విసురు

జయంతి రామయ్య పంతులుగారు గ్రాంధిక భాషావాది. అయితే వారి సమకాలికులు అయిన గిడుగు రామ్మూర్తి పంతులుగారు వ్యావహారిక భాషావాది. భాషాపరంగా వారి మధ్య గల భేదాభిప్రాయాలను పురస్కరించుకుని సందర్భం వచ్చినప్పుదల్లా ఒకరిపై ఒకరు విసుర్లు విసురుకోవడం పరిపాటి. ఒకసారి జయంతి రామయ్య పంతులుగారు ఎక్కడో పొరపాటున , “తలకు నూనె వ్రాసుకుని…” అని వ్రాసారట. అది చూసిన గిడుగు పిడుగు, “అవును రామయ్య పంతులు గారు తలకు నూనె వ్రాస్తారు. పుస్తకాలేమో రాస్తారు” అని చమత్కరించారు. 

(విన్నారా వీవెన్ గారూ?)

 జరుక్ సూక్తం 

మల్లవరపు విశ్వేశ్వరరావుగారి మధుకీల కావ్యానికి ముందు మాటలో దేవులపల్లి కృష్ణ శాస్త్రి గారు ఇలా వ్రాశారు.

“విశ్వేశ్వరరావూ!నీ రచనలన్నీ పుస్తక రూపంలో రావాలయ్యా

నువ్వు కవివయ్యా!

నేను ఎవ్వరితోటి ఇట్లా అనను, విశ్వేశ్వరరావు నిజంగా కవి” 

ఈ పంక్తులు చదివాక సాహిత్య విదూషకునిగా ప్రసిద్ధికెక్కిన జలసూత్రం రుక్మిణీనాధ శాస్త్రి గారు చేసిన పేరడీ! 

“సుబ్బారావూ!నువ్వింక క్షవరం చేయించుకోవాలయ్యా

నీ తల మాసిందయ్యా!

నేను ఎవ్వరితోటీ ఇట్లా అనను,సుబ్బారావు నిజంగా తలకు మాసిన వాడు.” 

జాయింటుమెంటు

ఆంధ్రదేశంలో కొప్పరపు కవులు, తిరుపతి వెంకట కవులు సాహితీ సామ్రాజ్యాన్ని పాలిస్తున్న రోజులలో జంట కవులుగా చెలామణీ కావాలని చాలా మంది ఉత్సాహపడ్డారు. విశ్వనాధ గారు కొడాలి ఆంజనేయులు గారితో కలసి జంట కవిత్వం చెప్పారు. విశ్వనాధ వారి తండ్రి పేరు శోభనాద్రి. కొడాలి వారి తండ్రి పేరు వెంకటాచలం. ఇద్దరి తండ్రుల పేర్లలోనూ గిరులున్నవి కనుక వారిరువురు గిరికుమరులు అని కలం పేరుతో కలసి కవిత్వం చెప్పారు. ఆ రోజులలోనే దీపాల పిచ్చయ్య శాస్త్రి, గుర్రం జాషువా కూడా జంట కవులుగా రూపొంది రచనలు చెయ్యాలని ఉబలాటపడ్డారు. ఇద్దరికీ కలిసి వచ్చే పేరు నిర్ధారణ చెయ్యడానికి ఒకరోజు సమావేశమైనారు. పైన చెప్పిన జంట కవుల్లాగా ఇమిదిడిపోయే పేరు వీరికి దొరకలేదు. పిచ్చి జాషువా లేదా జాషువా పిచ్చి అని పెట్టుకోవాల్సి వచ్చిందట. అందుకని వారు ఆ ప్రయత్నాన్ని విరమించుకుని విడివిడిగా ప్రతిష్టనార్జించారు. వారికే కనుక పేరు కుదిరి ఉంటే ఆ జంట మరో గొప్ప కావ్యాన్ని తెలుగు మాగాణంలో పండించి ఉండేదేమో?

 భాషా భేదాలు 

అవి గ్రాంధిక భాషకు వారసునిగా కొక్కొండ వెంకటరత్నంగారు, వ్యావహారిక భాషకు వారసునిగా కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులుగారు పట్టుదల వీడక రచనలు చేస్తున్న రోజులు. గ్రాంధిక భాషకు సంబంధించిన ఇతివృత్తం తీసుకుని వెంకటరత్నం గారు ఒక ప్రహసనాన్ని రచించి అందులో వీరిగాడి పాత్రని ప్రవేశపెట్టి వాడి సంభాషణలను వాడుక భాషలో వ్రాశారు. ఆ నాటకం ప్రదర్శించే రోజున వీరేశలింగంగారికి ప్రత్యేక ఆహ్వానం పంపారు. వీరేశలింగంగారు ఆ నాటకం చూడగానే వీరిగాడి పాత్ర తనని దృష్టిలో పెట్టుకుని వ్రాసారని వెంటనే గ్రహించారు. మరునాటికల్లా వ్యావహారిక భాష ఇతివృత్తంగా తీసుకుని ఒక వ్యంగ్య నాటికను రచించి అందులో నత్తి పాత్రను ప్రవేశపెట్టారు. ఆ నత్తి పాత్ర పేరు కొండిగాడు. సంభాషణలో నీ పేరేమిటిరా అని అడిగినప్పుడు కొ..క్కొక్కొండిగాడు అంటాడు. వారిద్దరి మధ్య భాషా విషయమై ఇలాంటి సంఘటనలు ఎన్నో జరిగాయని చెబుతారు.

 కమ్రగుణముల కుప్ప !  చిప్పరామభక్తి ఎంతొ గొప్పరా! 

ఆంధ్ర వాల్మీకిగా వాసికెక్కిన వావిలికొలను సుబ్బారావు గారు ఆశ్రమ జీవితం ఆరంభించిన తర్వాత “వాసుదాసు” అని పిలిచేవారు అందరూ. ఒంటిమిట్ట కోదండ రామాలయాన్ని బాగు చేయించాలనే సంకల్పంతో ప్రజల నుంచి లక్ష రూపాయిల దాకా నిధిని ప్రోగు చేసి ఆ దేవాలయ పునర్నిర్మాణానికి చాలా కృషి చేశారు. అయితే ఆయన ఇప్పటి వాళ్ళలాగా తోలు సంచులు, రసీదు పుస్తకాలు పట్టుకుని విరాళాలు వసూలు చెయ్యలేదు. “నా రాముడి కోసం బిచ్చమెత్తుకుంటున్నాను.‘ అంటూ ఒక టెంకాయ చిప్ప పట్టుకుని చిల్లర డబ్బులను సైతం ఆయన యాచించి నిధి ప్రోగు చేశారు. ఆ నిధి సమర్పణ ఉత్సవం రోజున ఆ టెంకాయ చిప్ప మీద ప్రశంసాపద్య శతకం చెప్పారు. అందులోంచి మచ్చుకు…

 ఆంధ్ర వాల్మీకి హస్తంబు నందు నిలిచిరూప్యములు వేన వేలుగా ప్రోగు చేసిదమ్మిడైనను వానిలో దాచుకొనక ధరణి జాపతి కర్పించి, ధన్యవైతి కర్మ గుణపణిముల కుప్ప టెంకాయ చిప్ప! 

 కవుల లోపల బమ్మ రాకాసి

విజయవాడలో సుప్రసిద్ధ ఆయుర్వేద వైద్యులైన గూడూరి వియ్యన్న గారిల్లు సాహిత్య నిలయంగా కూడా వాసికెక్కింది.

   ఒకసారి మాధవపెద్ది బుచ్చి సుందరరామశాస్త్రి గారు, వేదుల సత్యనారాయణ శాస్త్రి గారు, కాటూరి వెంకటేశ్వరరావు గారు, దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి గారు, అప్పటికి బాగా యువకులైన రాచకొండ నరసింహమూర్తిగారు, వీరంతా కూచుని పిచ్చాపాటీ మాట్లాడుకుంటున్నారు వియ్యన్న గారింట్లో. ఇంతలో విశ్వనాధ సత్యనారాయణ గారు వచ్చి చేరారు.

   ప్రసంగవశాన ఆ మాటా ఈ మాటా వచ్చి “కవుల సాంగత్యం చేసి బాగుపడ్డ వాడెవడూ కనిపించడం లేదు. మనల్ని దగ్గరికి చేర్చి దివాలా తీసిన వాడేగాని బాగుపడిన వాడు ఒకడూ లేడు.” అని విశ్వనాధ గారు ప్రారంభించారు. ‘కావాలంటే నా విషయమే చూడండి. నా పుస్తకాలు అంకితం పుచ్చుకున్న వాడెవడూ సవ్యంగా బతికి బట్ట కట్టలేదు.’ అంటూ ఎవరెవరికి ఎంతెంత క్లేశాలు చుట్టుకున్నదీ చెప్పడం ప్రారంభించారు. అదంతా సావధానంగా విని సహజ గంభీరులైన కాటూరి వారు సైతం నవ్వుకున్నారు.

   నవ్వులు ఆగీ ఆగకుండానే మాధవపెద్ది బుచ్చి సుందర రామశాస్త్రి గారు శంఖం ఒత్తినట్టు తమ కంఠం ఎత్తి విశ్వనాధపై సీస పద్యం అందుకున్నారు.

“పండు వంటి గృహస్థు పైడి పాట్యగ్ర హా

రికుడు నీ కృతిచె దరిదృడయ్యె”

(అంటే బెల్లంకొండ రాఘవరావుగారన్న మాట)

ఆ తరువాత పాదాన్ని వేదుల వారిలా పొడిగించారు-

“కోరి నీ కృతి గైకొన్న పెన్నాడయ్య

వారి కయ్యెను స్థల భాండశుద్ధి”

(అంటే పెన్నాడ కదాళం రఘునాధ చక్రవర్తి)

విశ్వనాధ వారు వింటూ తెగ నవ్వుకుంటున్నారు.

మూడోపాదం నరసింహమూర్తి చెప్తాడని వేదుల వారు ప్రకటించారు. నరసింహమూర్తి గారు ముందు భయపడ్డా తర్వాత విశ్వనాధ వారు కూడా ఉత్సాహపరచడంతో..

“కొన్నది లేద ఊ కొన్న పాపానికే

ముక్త్యాల దొర రాజ్యమునకు బాసె” అన్నారు.

‘వహ్వా‘ అన్నారంతా-

నాలుగో పాదం కృష్ణ శాస్త్రి గారి వంతు అయింది.

“శుభమంచు క్రొత్తింట జొచ్చుచు, నీ కృతి

గొన్న లింగము కొంప కూలిపోయె” అన్నారు.

(లింగము అంటే బందా కనకలింగేశ్వరరావు గారు. వారికి ప్రధమ భార్య గతించారు)

ఇక ఎత్తు గీతి మిగిలింది.

“జారె నీ కడిమి ని టంగుటూరి పదవి” అన్నారు కాటూరి వారు

(కడిమి అంటే కడిమి చెట్టు నవల)

“కూలె కాశినాధుడు నీ త్రిశూలహతిని” అన్నారు బుచ్చి సుందర రామ శాస్త్రి గారు.

అంతవరకు అయాక కాటూరి వారు అందరినీ లేచి నిలబడమన్నారు.

“రెండు చేతులూ జోడించి నేను చెప్పినట్టు చెప్పండి” అని మిగిలిన రెండు పాదాలు ఆయన పూరించారు.

“కవుల లోపల బమ్మ రాకాసి నీవు 

దండముర బాబు నీదు కైతలకు నీకు”

సీస పద్యం మొత్తం పూర్తయింది. వాతావరణం నవ్వులతో నిండిపోయింది.

ఆంధ్రజ్యోతి మళ్లీ అదేపేరుతో మనముందుకు  రావాలని కోరుకుంటూ…………

“కష్టి పడాల కూడు తినాల” అని మంచి మాట చెబితివి కదరా నా బట్టా! యాడికి పోయినావురా నామినోడా? దోవన బొయ్యే చీమని కూడా మంచీచెడ్డా అడిగేటోడివిగదరా, అసలు నీకు ఈడ మేమనేటోల్లం ఒకరం సావలేక బతకతావుండామని చీవ గుట్టినట్టన్నా వుందంటరా నా బట్టా? ఈడ వూర్లో కోడిపుంజులు తెగ బలిసి కొట్టుకుంటా వుండాయిరా, దొబ్బుకుపోయి కోసకతినడానికి నీ సావాసకోపులు యాడికి బోయినార్రా? బీకిది ఇంకా ఎండనకా వాననకా ఎనుములు మేపతానే వుండాదిరా సామీ. పండి రాలిపోయిన చింతకాయలు, ఎండి మట్టిలో కలిసిపోతా వుండాయి. మేమేరిస్తాములేగాని నువు రా సామీ.  ఎన్ను మీద గువ్వలు, ఏడి మీ నామిని సుబ్బరమన్నెం నాయడని? ఎక్కిరిస్తా వుండాయి. నువ్వు రాయేమిరా మిట్టూరోడా? “మీ ఇండల్లో జరిగే ఇషయాలనే కతలుగా రాయండబ్బా” అని అందరిని తట్టి లేపితివి గదరా సామీ! నువ్వు రాయవేమిరా నామినోడా? యాడ ఎలాంటి కష్టిం పడతన్నావో గదరా సామీ? లేక నీ పెళ్ళాం జెప్పినట్టు ట్రాక్టర్లు కొనేదానికి పెట్టుకున్నావంటరా నా బట్టా? అసలు మాకు తెలీక అడగతా వుండామురా… మేము కుచ్చుంటే కత లేస్తే కత చెప్పినోడివి కదా, ఇప్పుడు కతలు జెప్పేదానికి నీకు మనిషులే లేరంటరా సామీ? 

పచ్చనాకు సాచ్చిగా చెప్తా వుండామురా దచ్చిన తట్టు నారప్ప కొడకా, ఇంకా ఇక్కడ మేము దుక్కి దున్నేదానికి బూముల్లేక, దూకిచావడానికి బావుల్లేకుండానే వుండామురా. నువ్వు మా కతలు జెప్తావని ఆశగా వుండామురా మిట్టూరోడా. నువు ఇంకా ఇంకా కతలు రాయకపోతే మా యందరి మీద ఒట్టురా నా బట్టా!  

ఇట్లు 

నీ నీలావతి, బక్కత్త, బీకత్త, బుధవారపాయన, ఎంకటలచ్మి, పెరుగు సాయిబు, కడుపత్త, రామస్తానం … ఇంకా ఎందరో…. ఒక్క నీ పెళ్ళాం ప్రెబావతి తప్ప. 

అంతే తెలియని గమ్యం అనుకుని

నిలబడిపోకు నేస్తమా!

గొంతే పెగలని నిరాశ తోటి

గతాన్ని చూడకు మిత్రమా!

అదుగో..

నీకోసం బతుకు వేసిన బాట.

నిట్టనిలువునా చీలిన ఆశలు

వ్రక్కలుముక్కలై

ధూళిలో కలవకముందే…

నీకోసం నాటిన క్షణాలు

నానాటికీ పెరిగి

నదిమలుపులలో కరిగి

కొట్టుకు పోకముందే,

కరిగిన కాలం కొండలై

నీకడ్డునిలిచేలోపే

క్షణమైనా వృధా చేయక

వేలనాల్కల నిరాశను

కోటి ముక్కలు చేసి

కాలు కదుపు మిత్రమా!

కదం తొక్కు నేస్తమా!

నాడు తను ఓ చక్కని శిల్పమే,
కానీ నువ్వు శిల్పివి కాదు పొమ్మంది.
నేడు నేను  శిల్పినే,
కాని తను రాయిని కాదు పొమ్మంది.   

ప్రేమ స్పందన తెలియదు నాకు,
      గురుతుగా హృదయాన్నిచ్చాను
మనసు భాష తెలియదు నీకు,
      బదులుగా మౌనాన్నిచ్చావు.
 

 ఈమధ్య బ్లాగులోకములో “చార్వాకుడు” గురించి  జరిగిన చర్చకు స్పందించి మాకు తెలిసిన ఈ కొద్దిపాటి సంగ్రహాన్ని కూడా దానికి తోడుగా   అందిస్తున్నాము…   

రమగారూ! చార్వాకుల గురించి ఈ కంప్యూటర్ కాలంలో అడిగారు కాబట్టి సరిపోయింది. అదే పురాణకాలంలో అడిగి వుండి వుంటే…..అనుమానం లేదు గొడవలు జరిగిపోయి ఉండేవి.

అత్యంత బాధాకరంగా అంతమైన చార్వాకుని కథ గురించి తెలుసుకునే ముందు  ఈ చార్వాకుల శాఖ గురించి తెలుసుకోవటం ముఖ్యం.

చార్వాక, లోకాయత, బార్హస్పతి అని అనేక పేర్లు గలవు ఈ శాఖకు.

‘లోకేషు అయతాః లోకాయత’

‘లోకాయత’ అంటే ప్రజల తత్వశాస్త్రం అనీ ప్రజల దృక్పధం అనీ అర్ధం చేసుకోవచ్చు. లోకాయతకు మిగతా తత్వశాస్త్రాల లాగా ఒక మూల పురుషుడు లేడు. ఇది సామాన్య ప్రజల్లో పుట్టిన ‘అనుమాన’, ‘తర్క’ ల ప్రభావమే. మనం భగవంతుడికి ప్రసాదం రోజూ పెడుతూనే వున్నాం కాని ఆయన ఎప్పుడన్నా దాన్ని తిన్నాడా? ఇలాంటి తర్కాలను లేవదీసి, చివరకు ఆనాటి అధ్యత్మికవాదులచే తిరస్కరింపబడ్డారు ఈ లోకాయతులు.

14వ శతాబ్ధికి చెందిన మాధవాచార్య తన ‘సర్వదర్శక సంగ్రహం’ లో ఇలా వివరించాడు. “సంపదనూ, కోరికలనూ…మానవ లక్ష్యాలుగా భావించి, సంతోషాన్ని ధ్యేయంగా పెట్టుకున్న విధానాన్ని, సూత్రాలను అనుసరించుతూ, భవిష్యత్ ప్రపంచ వాస్తవికతను నిరాకరించే మానవ సమూహాన్ని చార్వాక సిద్దాంతాన్ని అనుసరించే వారిగా గుర్తించవచ్చు. వారి సిద్దాంతానికి మరోపేరు ‘లోకాయుత’. వస్తు రీత్యా సరైన పేరు.”
దేవుడు లేడు, ఆత్మలేదు, మరణానంతరం మిగిలేదేమీ లేదు అని నమ్మి ఇంద్రియసౌఖ్యాలకి ప్రాధాన్యత నిచ్చిన వీరిని చరిత్ర భౌతికవాదులుగా పేర్కొనింది.

ఆనాటి సమాజంలో రాజకీయంగా, ఆర్ధికంగా బలవంతులైన వైదిక సంప్రదాయ వాదులచే  అణగద్రొక్కబడిన లోకయతుల ప్రాచీన గ్రంధాలన్నీ క్రీ.పూర్వమే ధ్వంసం చేయబడ్డాయని అంటారు. చివరకు వీరి ఆచారాలు, సంప్రదాయాలను, వీరి ప్రత్యర్దుల గ్రంధాల నుండి,(వ్యంగ్య) వ్యాఖ్యల  నుండి తీసుకోవలసి వచ్చింది. క్రీ.పూ.300 కి చెందిన కాత్యాయనుడు వైయాకరిణి లోకాయతపై ‘భాగురి వ్యాఖ్యానం’ ఉదహరించాడు. అంటే ఆ కాలం లోనే లోకాయత గ్రంధమూ, దానిపై వ్యాఖ్యానమూ వున్నాయన్నమాట.
‘బ్రహ్మ సూత్రాల’ భాష్యంతో శంకరాచార్య వీరిని ‘ప్రకృతిజనాః’(మూర్ఖజనులు) అంటే లోకాయతులనే చెప్పాడు. ‘షడ్ దర్శన సముచ్చయ’ రచయిత హరిభద్రుడు, లోకాయతులను వివేచన లేని గుంపుగా, ఆలోచన లేని సముదాయంగా వర్ణించాడు.
ఆ కాలంలో దీని వ్యతిరేకతలోనే దీని ప్రభావం, శక్తి, ముఖ్యత గోచరిస్తాయి.
సామాన్య బ్రాహ్మణుడినుండి, పాలకుల వరకు లోకాయత శాస్త్రాన్ని అభ్యసించే వారని అనేక ఆధారాలున్నాయి. బ్రాహ్మణుడైన జాబాలి, శ్రీరాముడికి మత విరోధ భావాలు బోధించాడు. బౌద్ధులు పిడి సూత్రాలలో, బ్రాహ్మణులు అభ్యసించే అనేక శాస్త్రాలలో లోకాయత ఒకటని పేర్కొన్నారు. ‘వినయపిటిక’ ప్రకారం, బుద్దుడు ఆపి వుండకపోతే కొందరు బౌద్ధ సన్యాసులు కూడా లోకాయతను పఠించడానికి సిద్దపడ్డారట. బుద్దఘోషుడు లోకాయతను “వితండవాద శాత్త” అని పిలిచాడు. (పాళీభాషలో శాత్త అంటే సంస్కృతంలో ‘శాస్త్రం’.).మహాభారతంలో అరణ్యపర్వంలో ధర్మరాజుతో తన చిన్ననాటి విషయాలు ముచ్చటిస్తూ ద్రౌపది ఇలా అంది. తన చిన్ననాడు, తమతో వుండటానికి ఒక బ్రాహ్మణుడ్ని తన తండ్రి ఆహ్వానించాడనీ, ఆ బ్రాహ్మణుడే తన తండ్రికి, తన సోదరులకు బార్హస్పత్య భావాలను బోధించాడనీ, తనూ వాటిని ఆసక్తితో వినేదాన్ననీ చెప్పింది. ద్రౌపది చెప్పిన విషయాలు విని ధర్మరాజు ఆమెను మత వ్యతిరేక భావాల ప్రభావంలో పడిపోయిందని నిందించాడు. కౌటిల్యుడు తన ‘అర్ధశాస్త్రం’ లో సాఖ్య, యోగశాస్త్రాలతో పాటు, లోకాయతను కూడా ఉదహరించి, దానిని ‘తర్కశాస్త్రం’ అన్నాడు. బాణుని  ‘హర్షచరిత్ర’లో విచ్చేసిన ఋషుల జాబితాలో ‘లోకాయత’ పేరు కూడా వుంది.

14వ శతాబ్ధపు జైన వ్యాఖ్యాత అయిన గుణరత్నుడు లోకాయతుల గురించి ఇలా చెప్పాడు. జీవితం బుద్బుదప్రాయం అని తలచి, మానవుడు చైతన్యసహితమైన శరీరం తప్ప ఇంక ఏమీలేదు అన్న అభిప్రాయంతో మద్యపానం, మాంసభక్షణ, అదుపు లేని లైంగిక క్రియలలో పాల్గొనేవారు. కామానికతీతమైన దేన్నీ వారు గుర్తించరు. వారిని చార్వాకులనీ, లోకాయతులనీ అంటారు. పానం చేయుట, నములుట(భుజించుట) వారి నీతి. నములుతారు కనుక వారిని చార్వికులంటారు. (చర్వ్:నములుట). అంటే వివేచన లేకుండా భుజిస్తారట. వీరి సిద్దాంతం బృహస్పతి ప్రతిపాదించాడు కనుక వారిని బార్హస్పత్యులని కూడా అంటారు.
వాస్తవ జగత్తును మినహా , అన్నింటినీ తిరస్కరించినందువల్లే ఈ తత్వశాస్త్రాన్ని ‘లోకాయత’ అంటారని పంచానన తర్కరత్న ఉవాచ. మొత్తానికి అనాటి వైదికసాంప్రదాయాలనూ, మూఢ నమ్మకాలనూ  ఎండగట్టి తిరస్కరించినందువలనే, ఈ లోకాయతులు అణచివేయబడ్డారన్నది సుస్పష్టం.

‘మహా భారతం’ లో శాంతిపర్వంలో వున్న ప్రసిద్దమైన చార్వాక వధ.

కురుక్షేత్ర మహాసంగ్రామానంతరం, పాండవులు దిగ్విజయంగా తిరిగి వస్తున్న సందర్భంలో వేలకొలదీ బ్రాహ్మణులు నగర ద్వారం వద్ద యధిష్టురుని ఆశీర్వదించడానికి ప్రోగయ్యారు. వారిలో చార్వాకుడు కూడా వున్నాడు . మిగతా బ్రాహ్మణుల అనుమతి తీసుకోకుండానే, ముందుకు వెళ్ళి ధర్మరాజు నుద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
“ఈ బ్రాహ్మణ సమూహం, నీ రక్త బంధువులను వధించిన నిన్ను శపిస్తోంది. నీ మనుషులనే, నీ పెద్దలనే సమ్హరించి నీవు సాధించిందేమిటి? నీవు చనిపోయి తీరాలి (నశించాలి)”
హఠాత్తుగా జరిగిన చార్వాకుని మాటలకు, అక్కడ సమావేశమైన బ్రాహ్మణులు నిర్ఘాంతపోయారు. యధిష్టిరుడు నైతికంగా గాయపడి మరణించాలని నిశ్చయించుకున్నాడు. అప్పటికి మిగతా బ్రాహ్మణులు తెలివి తెచ్చుకుని, చార్వాకుడు తమ ప్రతినిధి కాదనీ, బ్రాహ్మణ వేషంలో వున్న రాక్షసుడనీ, రాజ విరోధి దుర్యోధనుని మిత్రుడనీ చెప్పారు. అలాగే తమకు రాజు చేసిన ఘనకార్యాల పట్ల మెచ్చుకోలు మాత్రమే కలదని హామీ ఇచ్చారు. నిరసన తెలిపిన చార్వాకుని నిలువునా దహించి వధించి వేసారు.

‘మహాభారతం’ ప్రకారం పవిత్రులైన బ్రాహ్మణుల చేతిలో దగ్ధమైపోయిన “చార్వాకుడు అంతకు పూర్వం ఒక రాక్షసుడు. కఠోరమైన తపస్సులు చేసి విపరీతమైన శక్తులు సంపాదించాడు. ఆ తరువాత దేవతలను బాధించి అణచివేయటం ప్రారంభించాడు.” అని ముద్రవేశారు . ఇది మామూలే, ఆ రోజుల్లో బ్రాహ్మణ సంప్రదాయాలను వ్యతిరేకించేవారిని రాక్షసులు, అసురులుగా ముద్రవేయటం పరిపాటి.

చార్వాకుడు  యధిష్టిరునికి ఆపాదించిన ఘోరనేరం, బంధువులను, పెద్దలను వధించడం.  ఆలోచిస్తే, యుద్ధానికి ముందు అర్జునుడు కూడా ఈ సందిగ్ధంలోనే పడి విచారగ్రస్థుడై యుద్ధం చేయనని శ్రీకృష్ణుని ముందు మోకరిల్లాడు. భగవద్గీత జనించింది ఈ సందర్భంలోనే.
సామాన్యుని అభిప్రాయాన్ని మతాతీతంగా, సాహసవంతంగా వెల్లడించి ఆవిధంగా సాంప్రదాయవాదుల చేతిలో బలైపోయాడు చార్వాకుడు.

—‘చార్వాకుల’ గురించి అనేక చరిత్రకారులు పరిశోధనలు జరిపారు. వీరిలో ముఖ్యులు యస్.యన్.దాస్ గుప్తా, రాధాకృష్ణన్, తుచ్చి, గార్బే, రిస్ డేవిడ్స్, జార్జ్ ధాంసన్, హెచ్.పి.శాస్త్రి, ఇ.బి.కావెల్. పై వ్యాసంలో అధికవివరాలు హైదరాబాద్ బుక్ ట్రస్ట్ చే ముద్రింపబడిన “లోకాయత –అసుర ధృక్పధం” నుండి చాలా వరకు మక్కికి మక్కి తీసుకున్నాను. దీని మూల గ్రంధకర్త శ్రీ దేవీప్రసాద్ చటోపాధ్యాయ, తెనుగించినవారు శ్రీ హరి పురుషోత్తమరావు.10 రూ. కూడా లేని ఈ చిన్ని పుస్తకంలో చాలా విజ్ఙానముంది.

 కొసమెరుపు:ఈ చార్వాకుడి కథ చదివి ప్రభావితులమై, నువ్వుశెట్టి బ్రదర్స్ లో ఒకరి బాబుకి ‘చార్విక్’ అని పేరుపెట్టుకున్నాము. నామకరణం చేసిన పంతులు మాత్రం ఈ పేరువిని ఆశ్చర్యపోయాడు.